Trong hành trình phát triển bản thân, mỗi người đều có những điều mình quan tâm nhưng không phải tất cả đều nằm trong khả năng kiểm soát. Vòng tròn ảnh hưởng và vòng tròn quan tâm của Stephen R. Covey giúp phân biệt hai phạm vị này, từ đó định hướng sự chú ý, năng lượng và hành động vào những điều chúng ta thực sự có thể tác động.
Vòng tròn ảnh hưởng, vòng tròn quan tâm là gì?
1. Vòng tròn ảnh hưởng là gì?
Vòng tròn ảnh hưởng (Circle of Influence) là những điều mà một người có khả năng tác động, thay đổi hoặc kiểm soát ở một mức độ nhất định.
Ví dụ, vòng tròn ảnh hưởng của bạn có thể bao gồm:
- Cách bạn suy nghĩ và phản ứng trước vấn đề.
- Thái độ, lời nói và hành vi của bạn.
- Cách bạn sử dụng thời gian.
- Những quyết định cá nhân.
- Cách bạn giao tiếp và đối xử với người khác.
- Nỗ lực bạn bỏ ra trong công việc.
2. Vòng tròn quan tâm là gì?
Vòng tròn quan tâm (Circle of Concern) là những vấn đề, sự việc hoặc hoàn cảnh mà một người dành sự chú ý, lo lắng hoặc có mối bận tâm, nhưng không nhất thiết có khả năng trực tiếp kiểm soát hay thay đổi chúng. Ví dụ như: tình hình kinh tế, thời tiết, suy nghĩ của người khác, các quyết định của tổ chức, những sự kiện xã hội hay những điều đã xảy ra trong quá khứ.
Nếu một người dành quá nhiều sự quan tâm cho những điều nằm ngoài khả năng tác động, sự quan tâm đó dễ chuyển thành bận tâm và lo lắng, từ đó tiêu hao năng lượng, làm suy giảm cảm giác chủ động và cản trở nỗ lực hành động.
Cả 2 khái niệm này đều được Stephen R. Covey giới thiệu trong sách “7 Thói quen hiệu quả/ The 7 Habits of Highly Effective People”. Hai vòng tròn giúp phân biệt giữa những điều chúng ta quan tâm và những điều chúng ta thực sự có khả năng tác động, từ đó định hướng sự chú ý và năng lượng vào những việc có thể tạo ra thay đổi.
Đây cũng là tinh thần cốt lõi của Thói quen 1: Tự chủ, kiến tạo. Thay vì phản ứng theo hoàn cảnh hoặc dành quá nhiều năng lượng cho những điều nằm ngoài tầm kiểm soát, người chủ động lựa chọn cách suy nghĩ, ứng xử và hành động trong phạm vi mình có thể tác động. Từ đó, nâng cao hiệu quả trong công việc và cuộc sống.
Tầm quan trọng của vòng tròn quan tâm đến vòng tròn ảnh hưởng
1. Tập trung chủ động
Người chủ động dành thời gian, năng lượng và sự chú ý cho những điều nằm trong Vòng tròn ảnh hưởng. Khi tập trung hành động vào những gì có thể kiểm soát, mỗi người có cơ hội nâng cao năng lực, xây dựng uy tín và gia tăng mức độ ảnh hưởng. Theo thời gian, những kết quả tích cực này có thể tiếp tục mở rộng Vòng tròn ảnh hưởng.
2. Tập trung vào phản ứng
Khi liên tục lo lắng, phàn nàn hoặc đổ lỗi cho những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát, con người dễ rơi vào trạng thái phản ứng thay vì chủ động. Năng lượng bị tiêu hao cho những điều không thể thay đổi, trong khi những hành động có khả năng tạo ra kết quả lại bị trì hoãn. Về lâu dài, điều này có thể làm thu hẹp Vòng tròn ảnh hưởng.
3. Đòn bẩy và trách nhiệm
Việc chuyển từ Vòng tròn quan tâm sang Vòng tròn ảnh hưởng giúp mỗi người nhận diện rõ hơn phần trách nhiệm và quyền chủ động của mình trong một tình huống. Thay vì chờ hoàn cảnh thay đổi, có thể bắt đầu từ câu hỏi: “Tôi có thể làm gì để tạo ra tác động tích cực?” Những hành động nhỏ nhưng nhất quán chính là đòn bẩy để tạo ra thay đổi lớn hơn.
4. Giảm lo âu trong thời điểm bất ổn
Ứng dụng vòng tròn ảnh hưởng và vòng tròn quan tâm giúp mỗi người phân biệt rõ điều gì có thể kiểm soát và điều gì không. Nhờ đó, giảm lo lắng, tránh tiêu hao năng lượng vào những việc ngoài tầm với và tập trung hơn vào những hành động thực sự tạo ra thay đổi. Đây cũng là cách duy trì sự chủ động, bình tĩnh và linh hoạt khi đối mặt với bất ổn.
Các bước thực hành để áp dụng mô hình
Mô hình có thể được áp dụng như một thói quen đơn giản để nhận diện mối bận tâm, xác định phạm vi ảnh hưởng và chuyển sự chú ý thành hành động cụ thể.
- Bước 1: Liệt kê những điều khiến bạn lo lắng. Ghi lại các vấn đề đang khiến bạn quan tâm hoặc tiêu tốn năng lượng.
- Bước 2: Chia thành các vòng tròn. Xác định điều nào thuộc Vòng tròn ảnh hưởng và điều nào thuộc Vòng tròn quan tâm.
- Bước 3: Hành động dựa trên các yếu tố ảnh hưởng. Xác định những hành động cụ thể có thể thực hiện và chủ động bắt tay vào làm.
- Bước 4: Theo dõi tiến độ. Ghi nhận kết quả, tác động và những thay đổi sau mỗi hành động.
- Bước 5: Đánh giá lại các mối lo ngại. Xem lại các mối quan tâm, xác định điều gì đã thay đổi và tiếp tục mở rộng Vòng tròn ảnh hưởng.
6 hành vi giúp nhân sự có tiềm năng lãnh đạo mở rộng tầm ảnh hưởng
Quyền lực chức danh là kết quả của cơ chế bổ nhiệm, nhưng năng lực lãnh đạo phải được cấu thành từ chuỗi hành vi nhất quán được tích lũy qua thời gian.
1. Bắt đầu bằng sự minh bạch
Kết nối mục tiêu cá nhân với ý nghĩa công việc (Purpose), đảm bảo mọi người đều hiểu lý do tổ chức tồn tại ngoài lợi nhuận. Có thể bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản: "Nhóm chúng ta tồn tại để [làm gì] cho [ai] nhằm mục đích [tác động của công việc]". Nếu các câu trả lời khác nhau, đó chính là lỗ hổng về sự minh bạch cần lấp đầy.
Nếu các thành viên đưa ra những câu trả lời rất khác nhau, đó có thể là dấu hiệu cho thấy sự thiếu thống nhất về mục đích và ưu tiên cần được làm rõ. Sự minh bạch tạo ra nền tảng để mỗi người hiểu mình đang đóng góp vào điều gì, từ đó chủ động hơn trong phạm vi ảnh hưởng của mình.
2. Dẫn dắt bằng câu hỏi, thay vì đưa câu trả lời
Dịch chuyển từ vai trò của một người luôn có sẵn câu trả lời sang vai trò của người khai mở tiềm năng. Thay vì lập tức chỉ đạo khi cộng sự gặp vấn đề, có thể sử dụng những câu hỏi giúp họ tự nhìn thấy lựa chọn của mình:
- “Bạn đã thử những phương án nào?”
- “Bạn còn nhìn thấy lựa chọn nào khác?”
- “Điều gì đang nằm trong phạm vi bạn có thể tác động?”
- “Lựa chọn nào bạn muốn ưu tiên thực hiện trước?”
Cách tiếp cận này không chỉ giúp giải quyết vấn đề trước mắt mà còn xây dựng khả năng tự chủ và ra quyết định của nhân sự.
3. Trao quyền để phát triển
Trao quyền không phải là biện pháp giảm tải khối lượng công việc, mà là chiến lược xây dựng đội ngũ có khả năng gánh vác trọng trách lớn hơn.
Thay vì chỉ giao những nhiệm vụ quen thuộc, có thể lựa chọn những tác vụ mang tính thử thách và bàn giao cùng với quyền sở hữu (Ownership). Mức độ hỗ trợ nên được điều chỉnh dựa trên năng lực và mức độ sẵn sàng thực tế của từng nhân sự, thay vì áp dụng một khuôn mẫu giống nhau cho tất cả.
Khi một người được trao cơ hội để tự quyết định, chịu trách nhiệm và học hỏi từ kết quả, Vòng tròn ảnh hưởng của họ cũng có cơ hội được mở rộng.
4. Biến phản hồi thành dòng chảy liên tục
Phản hồi nhất quán giúp nhân sự nhận biết hành vi nào đang tạo ra giá trị, hành vi nào cần điều chỉnh và tác động của những lựa chọn đó đến tập thể. Có thể sử dụng cấu trúc: “Tôi ghi nhận [hành động cụ thể]. Tác động của nó là [giá trị tạo ra]. Hãy tiếp tục phát huy vì [lợi ích dài hạn cho tập thể].”
Khi phản hồi trở thành một phần tự nhiên của công việc, mỗi người có thêm thông tin để điều chỉnh hành vi và gia tăng khả năng tạo ảnh hưởng.
5. Bảo vệ và tái tạo năng lượng
Khả năng tạo ảnh hưởng không chỉ phụ thuộc vào năng lực, mà còn phụ thuộc vào trạng thái năng lượng của mỗi người. Trong những giai đoạn bất định, con người dễ bị cuốn vào tin tức, các cuộc họp, thông báo và những vấn đề chưa có lời giải. Nếu không chủ động quản lý, những yếu tố này có thể liên tục chiếm dụng sự chú ý và làm suy giảm năng lượng.
Vì vậy, cần chủ động nhận diện những yếu tố đang tiêu hao năng lượng nhưng tạo ra ít giá trị.
Một câu hỏi có thể được đặt ra trong các phiên trao đổi: “Điều gì đang tiêu tốn năng lượng của bạn hằng tuần mà chúng ta có thể loại bỏ hoặc thay đổi?”
Bảo vệ năng lượng không có nghĩa là né tránh khó khăn. Đó là cách đảm bảo bản thân còn đủ sự tỉnh táo và khả năng tập trung để dành năng lượng cho những điều thực sự có thể tác động.
6. Biến 1-on-1 thành đòn bẩy hiệu suất
1-on-1 không nên chỉ là buổi cập nhật tiến độ hoặc kiểm tra đầu việc. Đây có thể là không gian để người quản lý và nhân sự cùng:
- Tháo gỡ những rào cản đang cản trở hiệu suất.
- Nhìn lại các lựa chọn và cách tiếp cận.
- Khai mở những góc nhìn mới.
- Xác lập cơ hội trao quyền.
- Củng cố trách nhiệm giải trình.
Khi được chuẩn bị có chủ đích, 1-on-1 không còn là một cuộc họp định kỳ, mà trở thành một đòn bẩy để phát triển năng lực và mở rộng Vòng tròn ảnh hưởng của nhân sự.
Tóm lại, hãy sử dụng Vòng tròn quan tâm và Vòng tròn ảnh hưởng như một bộ lọc hằng ngày: tập trung thời gian và năng lượng vào những điều bạn có thể tác động, thay vì tiêu hao vào những điều nằm ngoài tầm kiểm soát. Từ đó, từng bước chuyển từ phản ứng sang chủ động, mở rộng ảnh hưởng và tạo ra kết quả tích cực hơn.
Hãy kết nối với FranklinCovey Vietnam để khám phá thêm các giải pháp phát triển năng lực lãnh đạo và con người, từ đó biến tư duy chủ động thành những hành vi tạo ảnh hưởng bền vững.
